Thalidomide

August 25, 2021 Off By maja

W 1952 roku talidomid został zsyntetyzowany przez Chemical Industry Basel (CIBA) – obecnie Novartis, w wyniku badań stwierdzono, że „nie ma wpływu na zwierzęta i został odrzucony” jako projekt. W 1957 roku został przejęty przez Chemie-Grunenthal w Niemczech. Prace nad chemią medyczną skoncentrowały się na ulepszeniu związku ołowiu w odpowiedni lek: rezultatem był talidomid. Toksyczność zbadano na kilku zwierzętach, a lek został wprowadzony w 1956 roku jako środek uspokajający, ale nigdy nie był testowany na kobietach w ciąży.

Naukowcy z Chemie Grünenthal odkryli, że talidomid był szczególnie skutecznym środkiem przeciwwymiotnym, który hamował poranne mdłości. 1 października 1957 roku firma wprowadziła na rynek talidomid i rozpoczęła sprzedaż pod nazwą handlową Contergan. Został ogłoszony „cudownym lekiem” na bezsenność, kaszel, przeziębienia i bóle głowy. W tym okresie stosowanie leków w ciąży nie było ściśle kontrolowane i nie były one dokładnie testowane pod kątem potencjalnego uszkodzenia płodu. Tysiące kobiet w ciąży zażywało farmaceutyk, aby złagodzić objawy.

W czasie opracowywania leku naukowcy nie wierzyli, że jakikolwiek medykament przyjmowany przez ciężarną kobietę może przedostać się przez barierę łożyskową i zaszkodzić rozwijającemu się płodowi. Wkrótce pojawiły się doniesienia o nieprawidłowościach u dzieci urodzonych przez matki stosujące talidomid. Pod koniec 1959 roku zauważono, że u pacjentów przyjmujących lek przez pewien czas rozwijało się zapalenie nerwów obwodowych i dopiero po tym okresie talidomid przestał być dostępny bez recepty.

W USA przedstawiciele Chemie Grünenthal zwrócili się do Smith, Kline & French (SKF), obecnie GlaxoSmithKline (GSK), z prośbą o wprowadzenie leku na rynek i dystrybucję w Ameryce Północnej. Memorandum, ponownie odkryte w 2010 roku w archiwach FDA, pokazuje, że w latach 1956-57, w ramach swojego podejścia do licencjonowania, Smith, Kline i French przeprowadzili testy na zwierzętach oraz przeprowadzili badanie kliniczne leku w USA z udziałem 875 osób, w tym kobiet w ciąży. W 1956 roku naukowcy biorący udział w badaniach klinicznych w SKF zauważyli, że nawet stosowany w bardzo dużych dawkach talidomid nie może indukować snu u myszy. A po podaniu w dawkach od 50 do 650 razy większych niż te, które według Chemie Grünenthala „wywołują sen”, naukowcy nadal nie byli w stanie osiągnąć efektu hipnotycznego u zwierząt. Po zakończeniu badania, z powodów ukrywanych przez dziesięciolecia, SKF odmówił komercjalizacji leku. W 1958 roku Chemie Grünenthal zawarł porozumienie z firmą William S Merrell Company w Cincinnati w stanie Ohio (później Richardson-Merrell, obecnie część Sanofi), w sprawie wprowadzania na rynek i dystrybucji talidomidu w całych Stanach Zjednoczonych.

Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków odmówiła zatwierdzenia talidomidu do obrotu i dystrybucji. Jednak był on rozprowadzany w dużych ilościach w celach testowych po tym, jak amerykański dystrybutor i producent Richardson-Merrell złożył wniosek o jego zatwierdzenie we wrześniu 1960 roku. Urzędniczka odpowiedzialna za przegląd FDA, Frances Oldham Kelsey, nie opierała się na informacjach z firmy, które nie zawierały wyników badań. Richardson-Merrell został poproszony o wykonanie testów i przedstawienie wyników. Firma żądała zgody sześć razy i za każdym razem jej odmawiano. Niemniej jednak w USA urodziło się łącznie 17 dzieci z wadami rozwojowymi wywołanymi talidomidem. Oldham Kelsey otrzymał od rządu federalnego nagrodę prezydencką za wybitne zasługi z tytułu niedopuszczenia do sprzedaży talidomidu w USA.

Lek został dopuszczony przez FDA do leczenia trądu w 2000 roku w warunkach klinicznych. Nigdy nie został dopuszczony do stosowania u kobiet w ciąży.

Autor: Maja Romanowska, Infodemic manager from WHO

Redakcja: Magdalena Gonta-Biernat